Latarnia Morska Gdańsk 
i Kula Czasu 1894

Kula Czasu

 

 

Kule czasu były to w XIX wieku urządzenia umożliwiające kapitanom statków precyzyjne nastawienie chronometrów okrętowych, niezbędne do określenia położenia statku na mapie w czasie podróży, a zatem do bezpiecznej nawigacji. Gdańska kula czasu była to stalowa kula średnicy 1,5 metra, ważąca 75 kg, umieszczona na maszcie ponad kopułą latarni morskiej w Nowym Porcie. 

Rysunek projektowy Latarni Morskiej 
Gdańsk Nowy Port z kulą czasu - 1893 r.

 
 

 

Codziennie krótko przed godziną 12-tą podnoszono ją na szczyt masztu i dokładnie o godzinie 12, na sygnał telegraficzny z Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego w Berlinie (Gdańsk od II rozbioru Polski wchodził w skład Królestwa Prus), następował jej spadek.

Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Berlinie, XIX w. Sygnał telegraficzny z tego Obserwatorium każdego dnia o godz. 12:00 wyzwalał spadek Kuli Czasu na latarni morskiej w Gdańsku.

 

 

 

 

 

W XIX wieku kule czasu znaleźć można było w najważniejszych portach świata. Pierwszą na świecie zbudowano w Greenwich w Anglii w roku 1833.

Pierwsza na świecie kula czasu zbudowana w 1833 r., odrestaurowana w 1919 r.

 

 

 

 

 Gdańską kulę czasu zbudowano jako pierwszą nad Bałtykiem w roku 1876 na specjalnej drewnianej wieży, w roku 1894 przeniesiono ją na szczyt (wtedy nowej, dziś historycznej) Latarni Morskiej Gdańsk Nowy Port. Na przełomie XIX i XX wieku radio wynalezione przez Marconiego stopniowo eliminowało uźyteczność kul czasu i kiedy w roku 1929 sztorm zerwał gdańską kulę czasu, już jej nie naprawiano. Dziś zostało na całym świecie raptem kilka kul czasu: w Greenwich, Waszyngtonie, Singapurze, Lyttelton (Nowa Zelandia), itd. Są one w tamtych miastach portowych olbrzymimi atrakcjami turystycznymi, jako pomniki techniki nawigacyjnej XIX wieku i symbole historycznie morskiego charakteru tamtych miast. Odbudowę gdańskiej kuli czasu rozpoczęto w 2006 roku. 

 

           

 Latarnia Morska Gdańsk Nowy Port po wybudowaniu w 1894 r. i 55 lat później bez kuli czasu.

Latarnia morska w Gdańsku wyremontowana - 2004 r. 

   

Kula czasu w Lyttelton Nowa Zelandia zbudowana w 1876 r., odrestaurowana w 1978 r.


W kwietniu 2008 roku na szczycie latarni zamontowano odrestaurowany maszt z kulą czasu, sponsorowane przez Saur Neptun Gdańsk i Zarząd Morskiego Portu Gdańsk. 
21 maja 2008 o godzinie 12 odbyła się uroczysta inauguracja i pierwszy pokaz funkcjonowania kuli czasu.


Gdański Latarnik i odrestaurowana Kula Czasu 2008 r.